Forventningar til klageordningar

Den tredje pilaren i FNs rettleiande prinsipp for næringsliv og menneskerettar handlar om å sikre at offer for menneskerettsbrot får tilgang til effektive klageordningar slik at dei om mogeleg kan få retta opp brot og/eller søke erstatning.

Staten med si plikt til å verne menneskerettar, må sikre at effektive rettslege klageordningar fins, samt freiste å supplere med ikkje-rettselge og ikkje-statlege rettsmekanismar.

Kva er ei effektiv klageordning?

Prinsipp 31 slår fast og forklarar at klageordninga bør vere legitim. Den må ha tillit frå dei som er meint å skulle bruke den. Klageordninga bør og vere tilgjengeleg. Den må vere kjent blant dei som kan tenkast å ha behov for den. Dette krev at den blir kommunisert godt, helst på morsmålet til interessentane, og i kanalar tilpassa både dei som til dømes ikkje kan lese eller manglar tilgang til internett. Hinder som kostnadar og frykt for represaliar ved innmelding av klage må og rivast ned.

Vidare bør klageordninga vere føreseieleg (forutsigbar). Det vil sei at informasjon om klageordninga sine prosedyrar og rettleiing om kva typer saker ein kan klage inn under ordninga, kor lang tid det er venta at behandlinga tek, samt kva resultat ein kan oppnå bør gjerast offentleg tilgjengeleg og kjent.

Rimeleg og rettferdig bør klageordninga sjølvsagt vere og. Ordninga bør ha som mål at råka klagarar skal ha tilgang til den informasjon, dei råd og den ekspertise som skal til for å kunne nå fram med ei klage. Partane i ei klagesak treng og at klageordninga er open og held partane og offentlegheita orienterte slik at dei utviklar tillit til den.

Klageordninga bør sjølvsagt samsvare med menneskerettane, samt vere ei kjelde til kontinuerleg læring. Dei meir eller mindre formelle normene som dei universelle menneskerettane er, dei må vi stadig støtte opp om og utvikle. Menneskerettar er ikkje noko anna enn ei menneskeskapt norm, og er ikkje av reell verdi om vi ikkje i praksis lukkast med å bruke ho til å verne mennesker likeverdig.